23 stycznia w Lasku Miejskim w Wieluniu odbyły się uroczystości upamiętniające 163. rocznicę wybuchu Powstania Styczniowego, jednego z najtragiczniejszych zrywów niepodległościowych w historii Polski.
Przy Pomniku Powstańców mieszkańcy miasta, przedstawiciele władz samorządowych, kombatantów, instytucji, służb mundurowych oraz młodzież szkolna oddali hołd bohaterom, którzy w latach 1863–1864 stanęli do nierównej walki z carskim imperium i zapłacili za marzenie o wolnej Ojczyźnie najwyższą cenę.
Powstanie styczniowe było wydarzeniem, które na trwałe odcisnęło się w świadomości narodowej Polaków. Wezwanie do walki, zawarte w manifeście Tymczasowego Rządu Narodowego, ogłoszonym 22 stycznia 1863 roku, brzmiało jak akt desperacji, ale i nadziei. Słowa te porwały tysiące ludzi do nierównej walki z potęgą carskiego imperium. Uzbrojeni często jedynie w kosy, szable i nieliczne strzelby, powstańcy stanęli naprzeciw jednej z najlepiej zorganizowanych armii ówczesnej Europy. W blisko 1200 bitwach i potyczkach udział wzięło około 200 tysięcy osób, z czego około 30 tysięcy poniosło śmierć na polach walki, w egzekucjach oraz w wyniku brutalnych represji po klęsce powstania. Była to próba odzyskania niepodległości okupiona ogromnym cierpieniem całego narodu.
Zryw z lat 1863–1864 nie ominął również Ziemi Wieluńskiej. Po jego upadku na lokalną społeczność spadły surowe represje. O tamtych tragicznych wydarzeniach przypomina pomnik w Lasku Miejskim, wzniesiony w 1934 roku, zniszczony przez Niemców w czasie II wojny światowej i odbudowany w 1958 roku, a także symboliczna mogiła powstańcza. To właśnie w tym miejscu wykonywano wyroki śmierci na mieszkańcach Wielunia, Praszki i Złoczewa ale także na dezerterach z armii carskiej, w tym Rosjanach i Ukraińcach, którzy sprzeciwili się przemocy caratu i zapłacili za to życiem. Widniejące na pomniku nazwiska poległych oraz Krzyż Virtuti Militari są trwałym świadectwem ich odwagi i poświęcenia.
Wieluńskie uroczystości miały podniosły i refleksyjny charakter. Poprowadził je Marek Gogola z Muzeum Ziemi Wieluńskiej akcentując ich wymiar edukacyjny oraz znaczenie pielęgnowania pamięci historycznej. Wieluńskie obchody stały się jednak nie tylko okazją do wspólnej zadumy ale również przestrzenią, w której ujawniły się różne spojrzenia na to, w jaki sposób powinno się dziś upamiętniać narodowe zrywy niepodległościowe.
Burmistrz Wielunia Paweł Okrasa zwrócił uwagę na geopolityczne uwarunkowania powstania, przywołując starą rzymską maksymę mówiącą, że „ten uczynił, komu to przyniosło pożytek”. W swojej wypowiedzi wskazał, że na wybuchu powstania najbardziej skorzystały Prusy, które inspirowały działania prowadzące do insurekcji, jednocześnie nie wywiązując się z obietnic dostarczenia broni. Podkreślił dramatyczny brak przygotowania militarnego powstańców i fakt, że zryw był z góry skazany na porażkę.
Wicestarosta Powiatu Wieluńskiego Krzysztof Dziuba wyraził sprzeciw wobec upolityczniania wystąpień podczas patriotycznych rocznic w Wieluniu w ostatnich latach, szczególnie tych poświęconych powstaniom. Wskazał, że częste i ostre oceny historyczne mogą budzić konsternację uczestników i prowadzić do pomniejszania ofiary przodków, zwłaszcza w oczach dzieci i młodzieży. Podkreślił, że miejsce uroczystości jest symbolem decyzji o życiu i śmierci oraz ofiary ludzi, którzy nie chcieli pogodzić się z niewolą i rusyfikacją. W jego ocenie rocznicowe obchody nie powinny być przestrzenią do politycznych ocen ani do podważania sensu ofiary powstańców i przesuwania na dalszy plan samych bohaterów, którym te wydarzenia są dedykowane, lecz momentem zadumy i szacunku.
Po wystąpieniu wicestarosty głos ponownie zabrał burmistrz Okrasa zaznaczając, że oddawanie czci poległym nie musi wykluczać krytycznej refleksji nad decyzjami, które doprowadziły do wybuchu powstania. Wskazywał przy tym na jego dramatyczne konsekwencje oraz brak realnego wsparcia zewnętrznego. Różnica stanowisk unaoczniła napięcie pomiędzy potrzebą historycznej analizy a oczekiwaniem, by rocznicowe obchody miały przede wszystkim charakter wspólnotowy i jednoczący.
Wieluńskie uroczystości pokazały, że pamięć o Powstaniu Styczniowym pozostaje żywa i wciąż wywołuje emocje. Jednocześnie przypomniały, że celem uroczystości patriotycznych, obok upamiętniania wydarzeń i bohaterów, powinno być wzmacnianie narodowej pamięci, poczucia wspólnoty i dumy z własnej historii a nie publiczne rozliczanie własnego narodu z dramatycznych wyborów przeszłości.
Podczas wieluńskich uroczystości wartę honorową przy Pomniku Powstańców pełnili członkowie Stowarzyszenia Historycznego Bataliony Obrony Narodowej, którzy dodatkowo uświetnili obchody salwą honorową. Wyrazem hołdu dla powstańców było również złożenie biało-czerwonych wiązanek kwiatów i zapalenie zniczy.
Uroczystości przy Pomniku Powstańców i symbolicznej mogile powstańczej stanowiły żywą lekcję historii, szczególnie istotną dziś, gdy świat pozostaje niespokojny i skonfliktowany a odbudowany i agresywny imperializm rosyjski nie kryje swoich ambicji, prowadząc wojnę z Ukrainą i zagrażając państwom nadbałtyckim oraz Europie Środkowo-Wschodniej.
