21 września, w dniu liturgicznego wspomnienia św. Mateusza Apostoła, Mszą świętą koncelebrowaną rozpoczęła się autokarowo – lotnicza pielgrzymka z parafii św. Barbary w Wieluniu do Portugalii – Fatima i Santiago de Compostela (21-29 IX).
Pielgrzymi autokarem dojechali do Warszawy, skąd dalej samolotem do Lizbony w Portugalii. Obok parafian z parafii św. Barbary byli reprezentanci z innych parafii. Wspólnie z parafianami pielgrzymowali kapłani: ks. Adam Sołtysiak z parafii św. Józefa, ks. Andrzej Stasiak oraz ks. Jarosław Boral.
Miejscem docelowym była Portugalia, kraj górzysto – wyżynny (północ), nizinno – wyżynny na południu i z wybrzeżem pełnym klifów oraz lagun, położony w pd-zach części Półwyspu Iberyjskiego, od północy i wschodu na długości 1234 km graniczący z Hiszpanią, od zachodu i południa oblany na długości 1793 km wodami Atlantyku a w nim do zobaczenia miejsca szczególne, które mówią w sposób autentyczny o chrześcijańskich korzeniach Europy.
Były to: Alcabaca z opactwem i klasztorem Cystersów, Fatima z Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej, w tym Bazyliki Matki Bożej Różańcowej oraz nowoczesnej Bazyliki Trójcy Przenajświętszej, Santiago de Compostela w Hiszpanii z Katedrą św. Jakuba Starszego Apostoła, nazywanego pogromcą Maurów; miasto Nazare z Sanktuarium Matki Bożej z Nazaretu, Braga z Sanktuarium Dobrego Jezusa z Góry (Santuarium de Bom Jesus de Monte), Porto z romańsko- forteczną katedrą (Se Catedral, Se de Porto), Tomaro z klasztorem Zakonu Rycerzy Chrystusa (Convento de Christo,wcześniej templariuszy), Batalcha z klasztorem dominikańskim Matki Bożej Zwycięskiej, Lizbona ze spalonym kościołem św. Dominika z 1241 roku i kościołem św. Antoniego z Lizbony (znany też jako św. Antoni Padewski) z 1195 roku i romańską katedrą NMP z 1150 roku.
Portugalia, od 1385 roku, po uwolnieniu się od Hiszpanii, zaczęła pisać własną historię. Tak jak inne kraje Zachodu weszła w krąg kultury chrześcijańskiej, stąd tak wiele średniowiecznych kościołów, które w tym czasie były nie tylko miejscem modlitwy, ale także miejscem publicznych spotkań, omawiania sojuszy wojskowych, miejscem prowadzenia handlu co wynikało z faktu pełnego zaufania i oddania się Bogu. Święci, którzy patronowali kościołom byli traktowani jako ktoś dobrze znany i bliski. Stąd z wieloma z tych miejsc związane są legendy i historia kraju, także z czasów hegemonii na morzach.
Najpierw były to bazyliki romańskie (XI -XII wiek) z mrocznymi wnętrzami, masywnymi murami, kolebkowymi sklepieniami, później krzyżowymi i krzyżowo – żebrowymi, z niewielkimi oknami zamkniętymi półkolistymi łukami, płytkimi arkadami, małymi galeryjkami, później przyszedł gotycki styl i czas katedr zapoczątkowany w 1137 roku roku przez biskupa z opactwa Saint Denis we Francji. Nowy styl, w którym zawarto ważną myśl: „Bóg jest światłem absolutnym a nowy kościół zajaśniał blaskiem spływającym z okien pełnych światła” przeniknął z Francji do wielu krajów Europy, także do Portugalii. Jego rozwój ściśle związał się z historią bogacących się miast.
Jedną z pierwszych i największych budowli gotyckich w Portugalii, owianej legendą o Inez i Pedro (syn Króla Alfonsa IV) jest Alcabaca i klasztor Cystersów z 1153 roku. Początków XII wieku sięga też historia Sanktuarium Matki Bożej z Nazaretu w mieście Nazare, jednego z najstarszych miejsc kultu maryjnego w Portugalii, połączone z legendą o cudownie ocalonym przez Maryję rycerzu D. Fause Roaptiho (dzisiejszy kościół pochodzi z przełomu XVII/XVIII wieku i jest miejscem pielgrzymek rybaków i ludzi morza).
Szczególnym miejscem na szlaku sakralnych budowli w Portugalii było Sanktuarium Dobrego Jezusa z Góry w mieście Braga, budowane na Górze Espiho przez 600 lat, słynące ze wspaniałych schodów liczących ok. 1000 stopni, wykonanych z czarnego, miejscowego granitu, podzielonych na schody Drogi Krzyżowej z kaplicami pasyjnymi, Schody 5 Zmysłów i najmłodsze Schody 3 Cnót, wszystkie bogato zdobione murami, fontannami i rzeźbami, od 2015 roku podniesione do godności bazyliki Mniejszej, od 2019 roku wpisane na listę Dziedzictwa UNESCO.
Pierwsza wzmianka o istniejącej na górze Espiho pustelni pochodzi z roku 1373, tu Wielunianie uczestniczyli w Eucharystii. W 1629 roku powstaje tu Bractwo Dobrego Jezusa. Dziś to kościół barokowy z elementami rokoko i neoklasycyzmu. Innym ciekawym obiektem sakralnym, do którego dotarli pielgrzymi z Wielunia, była katedra w mieście Porto nad Atlantykiem nazywana Se Catedral albo Se de Porto, świątynia romańsko – forteczna z XII wieku pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z ołtarzem wykutym w srebrze i ołtarzem głównym z XIV wieku, przebudowana w stylu barokowym. Tu ks. przewodnik obdarował pielgrzymów muszelkami z Atlantyku.
Kolejny obiekt sakralny na szlaku pielgrzymim wielunian to Klasztor Zakonu Rycerzy Chrystusa w Tomaro, którego budowę rozpoczęto w 1162 roku i początkowo byli tu templariusze (do 1314 roku kiedy zakon rozwiązał papież Klemens V). Zakon restytuował król Filip IV w 1318 roku pod nazwą Zakon Rycerzy Chrystusa i podporządkował go swojej woli. Złoty wiek klasztoru przypadł na wiek XV -XVI. Klasztor zdemilitaryzowano i uczyniono tylko ośrodkiem kultu religijnego.
Szczególnym dziełem architektonicznym Portugalii jest klasztor w Batalcha (batalcha-bitwa), związany z dominikanami, pomnik historii sztuki, spełnione marzenie Portugalii o hegemonii na morzach dzięki Henrykowi Żeglarzowi, odkrywcy (syn króla Jana I). Po potędze, jak piszą znawcy historii Portugalii, pozostało tylko wspomnienie a kaplicy z opactwa dominikanów Batalcha, jak dotąd nie ubyło żadnego kamienia i ciągle jest najświetniejszym dziełem średniowiecznej architektury klasztornej w Europie. Jest to budowla niepowtarzalna, doskonale wkomponowana w miejsce na którym została wzniesiona. Zbudowano ją dla upamiętnienia zwycięskiej bitwy pod Aljubarrota w 1385 roku, gdzie król Jan I z Portugalii pokonał Jana I z Hiszpanii i wywalczył niezależność Portugalii. Początek budowy klasztoru pw. Matki Bożej Zwycięskiej to rok 1388. Klasztor ma 178 metrów długości i 137 wysokości. Budowało go 6 architektów przez okres panowania 6 kolejnych władców (do 1402 roku był to Alonso Dominique, który wybudował nawę, prezbiterium, witraż, bogato rzeźbiony portal, królewskie przejście, po nim Francuz Huguet). Wszystkie budowle portugalskie miały jeden cel: utrwalić w kamieniu potęgę Portugalii po wieczne czasy.
Na drodze wieluńskiej pielgrzymki jednakże szczególne miejsca to Fatima i Santiago de Compostela. W Fatimie poprzez modlitwę różańcową i udział w procesji ze świecami oddano cześć Matce Bożej i naładowano duchowo akumulatory na nawiedzanie kolejnych sanktuariów maryjnych Portugalii; w Santiago de Compostela, miejscu pielgrzymek, pierwszy pielgrzym udokumentowany w roku 850, pielgrzymi sięgnęli czasów apostolskich chrześcijaństwa i utwierdzili swoje przekonania o chrześcijańskich korzeniach Europy.
Pielgrzymka niewątpliwie pozostanie na długo w pamięci pielgrzymów i nawet przy zamkniętych oczach będą widzieć mroczne wnętrza świątyń romańskich i rozświetlone kościoły gotyckie wpisane w chrześcijańską historię Portugalii.
tekst: Zofia Białas/kultura.wielun.pl
fot. Elżbieta Włodarczyk
