W centrum Wielunia, przy ulicy Narutowicza, znajduje się zespół zabytkowy z ponad 400 letnią historią.
Jego początki sięgają lat 1612–1616, gdy Anna ze Sroczyńskich Koniecpolska, żona wojewody sieradzkiego i starosty wieluńskiego Aleksandra Koniecpolskiego, ufundowała klasztor Bernardynek. Budowę prowadził Jerzy Hoffman ze Złoczewa. Wśród córek fundatorki były Leonarda i Barbara, które wstąpiły do zakonu.
W 1616 roku konsekrowano kościół św. Franciszka Serafickiego. Zespół łączył cechy późnego renesansu i wczesnego baroku a w jego zabudowę włączono fragmenty starszych fortyfikacji, w tym wieżę zwaną Skarbczykiem. Klasztor przetrwał potop szwedzki i pożar w 1730 roku. W 1819 roku Bernardynki przeniosły się do dawnego klasztoru paulinów a rok później kościół przekazano miejscowym ewangelikom.
W 1823 roku były klasztor kupił belgijski przedsiębiorca Karol Neuville i urządził w nim manufakturę sukienniczą. Początkowo napędzały ją konie a od 1830 roku maszyna parowa. Zakład zatrudniał około 250 osób, lecz w 1844 roku spłonął. Później budynek pełnił funkcję rosyjskich koszar, mieszkań i szkół. W latach 1916–1926 działała tu żydowska szkoła Jesodej Hatora a także kino Miraż i sala Towarzystwa Gimnastycznego i Sportowego Makkabi.
W czasie II wojny światowej Niemcy urządzili w dawnym klasztorze stolarnię produkującą wyposażenie dla wojska. Po wojnie zakład działał do 1959 roku, kiedy budynek poważnie zniszczył pożar. W latach 1964–1969 obiekt wyremontowano i przystosowano do potrzeb Muzeum Ziemi Wieluńskiej. Podczas prac odkryto starsze fragmenty murów i zamurowany portal okienny. Kościół przeżył znacznie większą tragedię. 1 września 1939 roku, podczas bombardowania Wielunia, ogień zniszczył jego dach, strop i większość wyposażenia, w tym ołtarz główny z 1766 roku oraz dawną ambonę.
Po wojnie świątynia służyła przez pewien czas jako magazyn drewna. Później została zabezpieczona i odbudowana. Do jej wnętrza trafiło około 200 ton gruzu ze zniszczonego miasta. W materiale tym archeolodzy odnajdują dziś ceramikę, szkło i inne ślady przedwojennego Wielunia. Obok znajduje się dawna plebania, której początki mogą sięgać XVII wieku. Badacze sprawdzają również hipotezę, że wcześniej mógł znajdować się tu średniowieczny dwór arcybiskupi związany z Jarosławem Bogorią Skotnickim.
W 2022 roku Gmina Wieluń przejęła od parafii ewangelicko augsburskiej kościół, dawną plebanię i przylegające działki. Dzięki temu możliwe stało się ponowne połączenie całego historycznego zespołu. Od 2025 roku prowadzone są badania archeologiczne i prace konserwatorskie.
Obejmują one fundamenty, krypty, polichromie, konstrukcję oraz więźbę dachową. Szczególnym odkryciem było wejście do krypty pod prezbiterium. Znaleziono tam fragmenty trumien, ludzkie szczątki, medaliki, krzyżyki i paciorki różańców. Odkryto również epitafium Anny Koniecpolskiej, które przez lata zasłaniało wejście do krypty. W nawie pojawiają się kolejne znaleziska, między innymi fragmenty ceramiki i szkła. Część prac sfinansowano ze środków Samorządu Województwa Łódzkiego.
Plan zakłada stworzenie w tym miejscu wspólnej przestrzeni muzealnej, edukacyjnej i kulturalnej. Mają tu powstać wystawy, odbywać się zajęcia, koncerty i konferencje. Przewidziano również miejsce odpoczynku i spotkań. Dawny klasztor, kościół i plebania po raz kolejny mogą stać się ważną częścią życia Wielunia. Ich historia pokazuje jak przez stulecia jedno miejsce potrafiło zmieniać swoje funkcje wraz z miastem. Dziś kolejne odkrycia pozwalają tę historię poznawać na nowo.
źródło: Urząd Marszałkowski Woj. Łódzkiego
fot. Marcin Romanik
